Ngày nay, thời đại công nghệ thông tin
đang đến rất nhanh và có tác động mạnh mẽ đến tất cả các mặt đời sống xã hội.
Công nghệ thông tin là một trong những động lực quan trọng nhất của sự phát
triển, nó cùng với một số ngành công nghệ cao khác làm biến đổi sâu sắc đời
sống kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước. Do đó, việc ứng dụng công nghệ
thông tin vào lĩnh vực giáo dục cũng được Đảng và Nhà nước quan tâm. Cụm từ “ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học”ngày càng được nhiều người nhắc đến trong các trường phổ thông, cao đẳng và đại
học. Công nghệ thông tin được ứng dụng vào việc thiết kế các “giáo án điện tử” đang nhận được sự quan
tâm của các sở giáo dục và đào tạo cùng các trường phổ thông. Tuy nhiên, vẫn
còn không ít giáo viên có những hiểu biết chưa đúng về việc ứng dụng công nghệ
thông tin để hỗ trợ hoạt động dạy học. Do đó, hiệu quả của việc ứng dụng công
nghệ thông tin vào dạy học chưa cao. Vậy công nghệ thông tin là gì? Vai trò của
nó với dạy học nói chung và môn Lịch sử nói riêng như thế nào? Ứng dụng nó vào
dạy học Lịch sử ra sao?…Đó là những vần đề có ý nghĩa khoa học và thực tiễn
đang thu hút sự quan tâm của giáo viên hiện nay.
Tiết dạy tốt môn Sử lớp 9/2 - Cô Cam Phước
Theo quy định của Luật giáo
dục, giáo viên phải chuyển dần từ phương pháp dạy học truyền thống (giáo viên
giử vai trò trung tâm) sang phương pháp dạy học tích cực – lấy học sinh làm
trung tâm của hoạt động dạy và học để có thể phát huy được tính tích cực, chủ
động, sáng tạo của học sinh, tạo cho học sinh hứng thú trong học tập. Ngoài ra,
giáo viên còn phải bồi dưỡng cho học sinh kĩ năng nhận biết bản chất vấn đề, có
năng lực tư duy độc lập và vận dụng sáng tạo kiến thức đã học vào thực tiễn. Để
đạt mục tiêu trên, giáo viên phải tăng cường việc ứng dụng công nghệ thông tin
vào trong quá trình dạy học vì những lí do sau:
Thứ nhất, nó phù hợp với
yêu cầu của thời đại. Trong hệ thống giáo dục của phương Tây, công nghệ thông
tin chính thức được đưa vào chương trình học phổ thông. Người ta nhanh chóng
nhận ra rằng nội dung về công nghệ thông tin đã có ích cho tất cả các môn học
khác nhau. Do đó, việc ứng dụng nó vào dạy học ở trường phổ thông Việt Nam là
phù hợp với quy luật phát triển của thời đại.
Thứ hai, việc ứng dụng
công nghệ thông tin vào dạy học là phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng
và Nhà nước. Chiến lược phát triển giáo dục đào tạo đến năm 2010 của Bộ Giáo
dục và Đào tạo đã nêu rõ: “từng bước phát
triển giáo dục dựa trên công nghệ thông tin…công nghệ thông tin và đa phương
tiện sẽ tạo ra thay đổi lớn trong hệ thống quản lí giáo dục, trong chuyển tải
nội dung chương trình đến người học, thúc đẩy cuộc cách mạng về phương pháp dạy
và học [3]. Như vậy, Bộ Giáo dục và
Đào tạo cũng xác định con đường phát triển cho giáo dục Việt Nam là “dựa trên
công nghệ thông tin” và nó là phương tiện để thúc đẩy cuộc “cách mạng về phương
pháp dạy và học” – nghĩa là thay đổi phương pháp dạy học trong nhà trường.
Thời gian gần đây, Bộ Giáo dục và Đào
tạo đã ban hành quyết định “cấm sử dụng phương pháp đọc chép” trong trường phổ
thông càng làm cho việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học được đẩy mạnh
hơn. Tuy nhiên, giáo viên không nên quá lạm dụng máy chiếu để thay cho tấm bảng
đen, không nên biến đọc chép thành “chiếu-chép”. Thời gian qua, nhiều giáo viên
vẫn còn quan niệm đồng nhất giữa “ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học” với
giáo án điện tử. Do đó, khi soạn một bài giảng bằng Powerpoint, giáo viên đưa
tất cả những công việc của mình (ổn định lớp, kiểm tra bài cũ, câu hỏi kiểm tra
bài cũ, dặn dò…) và toàn bộ nội dung bài giảng lên các Slides để “chiếu cho học
sinh chép”. Theo chúng tôi, đây là một quan niệm chưa thật sự chuẩn xác vì công
nghệ thông tin không phải là một giáo án, nó chỉ đóng vai trò hỗ trợ cho quá
trình giảng dạy và giúp giáo viên cung cấp cho học sinh nhiều nguồn tư liệu
khác nhau về một sự vật, hiện tượng như: kênh
chữ, kênh hình, phim tư liệu…để cho học sinh tự tìm ra tri thức cho mình.
Từ đó, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh trong
học tập.
Thứ ba, công nghệ thông
tin đã góp phần hiện đại hóa các phương tiện dạy học, các phần mềm dạy học như
Activestudio, Powerpoint…sẽ giúp giáo viên tạo bài giảng phù hợp nhu cầu của
học sinh, giúp học sinh có nhiều phương pháp tiếp thu kiến thức. Đặc biệt, nó
sẽ giúp cho giáo viên tạo ra một lớp học mang tính tương tác hai chiều: giáo viên – học sinh và ngược lại. Điều
này phù hợp với quan điểm của Bộ Giáo dục và Đào tạo vì “học là quá trình thu nhận
thông tin có định hướng, có sự tái tạo và phát triển thông tin; dạylà quá trình phát thông tin và giúp người học thực hiện quá trình trên một cách
có hiệu quả” [4]. Do đó, ứng dụng công nghệ thông tin sẽ giúp học sinh tiếp
nhận thông tin bài học hiệu quả hơn và sẽ biến những thông tin đó thành kiến
thức của mình. Đồng thời, nó cũng phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng
tạo của học sinh, khai thác nhiều giác quan của người học để lĩnh hội tri thức.
Thứ tư, ứng dụng công
nghệ thông tin vào dạy học cũng giúp giáo viên rút ngắn thời gian giảng dạy, có
thời gian đầu tư cho quá trình dẫn dắt, tạo tình huống có vấn đề để kích thích
tư duy sáng tạo của học sinh. Học sinh có thể dễ dàng hình dung và có khái niệm
chính xác về các hình ảnh, sự vật, hiện tượng khi tiếp xúc với chúng bằng những
hình ảnh trực quan (hình tư liệu, bản đồ, những đoạn phim tư liệu …)
Như vậy, ngày nay việc ứng dụng công
nghệ thông tin vào dạy học là một nhu cầu cấp thiết đối với hệ thống giáo dục
Việt Nam vì nó giúp giáo viên có nhiều thời gian hơn để dẫn dắt học sinh nắm
bắt vấn đề, tạo tình huống có vấn đề để kích thích sự tư duy sáng tạo của học
sinh. Mặt khác, nó cũng sẽ giúp học sinh chủ động hơn trong quá trình lĩnh hội
tri thức khi được tiếp xúc với nhiều nguồn tư liệu khác nhau. Từ đó, hình thành
cho người học kĩ năng tự tiếp thu tri thức, độc lập trong tư duy và hứng thú,
hăng say trong học tập. Do đó, công nghệ thông tin ngày càng chiếm giử vị trí
quan trọng trong dạy học và nó càng có vai trò quan trọng hơn đối với việc dạy
và học môn Lịch sử.
Tóm lại, công nghệ thông tin hiện nay
được sử dụng phổ biến và có tác động mạnh mẽ đến tất cả các lĩnh vực của đời
sống xã hội. Do đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học đang ngày
càng trở nên cấp thiết. Nếu chúng ta biết khai thác tốt và ứng dụng hiệu quả
công nghệ thông tin vào việc thiết kế bài giảng thì việc tiếp thu kiến thức của
học sinh sẽ trở nên dễ dàng hơn. Đối với môn Lịch sử, sự ứng dụng công nghệ
thông tin vào dạy học càng quan trọng hơn vì giáo viên có thể cung cấp cho học
sinh nhiều nguồn sử liệu khác nhau về một vấn đề lịch sử để học sinh tự rút ra
tri thức cho mình. Điều này rất cần thiết và phù hợp với mục tiêu của nền giáo
dục nước ta là phải phát huy tính tích
cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc trưng môn học,
đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh
phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào
thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học
tập cho học sinh”[6]. Đó cũng là niềm mong mỏi và hi vọng của tất cả những
người làm công tác giáo dục. Hi vọng tương lai không xa, việc ứng dụng công
nghệ thông tin vào dạy học sẽ trở nên phổ biến để góp phần nâng cao chất lượng
của nền giáo dục Việt Nam.